(naar homepage)In de zomer van 2021 werd Limburg hard getroffen door extreme wateroverlast. De gebeurtenissen maakten duidelijk dat er niet één oplossing is die overal werkt. Ieder gebied heeft zijn eigen landschap, inrichting en risico’s. In dit verhaal lees je hoe WRL per stroomgebied de risico’s in beeld brengt en onderzoekt welke maatregelen nodig zijn om wateroverlast zoveel mogelijk te beperken.
De overstromingen van juli 2021 lieten zien wat er kan gebeuren als er in korte tijd veel regen valt. De schade was groot en de gevolgen voor inwoners, bedrijven en de omgeving waren ingrijpend. De overstromingen maakten duidelijk dat Limburg voor een grote uitdaging staat: we moeten beter voorbereid zijn op extreme regen die in de toekomst vaker kan voorkomen. De Provincie Limburg, Waterschap Limburg, alle Limburgse gemeenten en het Rijk, werken hiervoor samen in het programma Waterveiligheid en Ruimte Limburg (WRL).
Duidelijk is dat er niet één oplossing is die voor heel Limburg werkt. Ieder gebied is anders: het landschap, de inrichting en de risico’s die extreme regen met zich meebrengt. Bovendien houdt water zich niet aan gemeente- en landsgrenzen. Overheden en andere belanghebbenden werken samen aan oplossingen die passen bij het gebied.
Leon Geilen, wethouder van de gemeente Sittard-Geleen en lid van de bestuurscommissie van WRL, benadrukt het belang van een aanpak die per gebied kijkt wat nodig is. "Als we deze grote opgave goed willen aanpakken, moeten we naar hele stroomgebieden kijken, van bron tot monding. Wat er bovenstrooms gebeurt, heeft gevolgen voor wat er verderop gebeurt. Dat maakt het complex, maar juist daarom is het belangrijk om samen te werken en te kijken wat op welke plek nodig is om wateroverlast zoveel mogelijk te beperken."
Om te weten waar maatregelen nodig zijn, brengt WRL voor heel Limburg in beeld waar de grootste risico’s en kwetsbaarheden liggen. Dat gebeurt per stroomgebied. Limburg telt 88 grote en kleinere stroomgebieden. Die zijn niet allemaal even kwetsbaar voor wateroverlast en niet overal zijn extra maatregelen nodig. Er is onder meer gekeken naar mogelijke schade, de veiligheid van mensen en de gevolgen voor vitale infrastructuur, zoals ziekenhuizen en energievoorzieningen.
Stefan Kupers, deelprogrammamanager ruimtelijke inrichting bij WRL: "Door alle stroomgebieden op dezelfde manier te bekijken, krijgen we een compleet beeld van waar de risico’s liggen. Dat helpt om gericht te bepalen waar WRL aan de slag moet. De aanpak kan per gebied verschillen: waar de risico’s groter zijn, kan meer nodig zijn dan in een gebied waar de gevolgen beperkter zijn. Dat we dit onderzoek voor alle 88 stroomgebieden doen, is bijzonder. Limburg is de enige provincie in Nederland waar de risico’s op deze manier in beeld worden gebracht."
Voor de Geul, Geleenbeek en Roer is al duidelijk dat de gevolgen van extreme regen groot kunnen zijn en dat hier iets moet gebeuren. WRL is in deze gebieden al aan de slag. Voor de andere 85 stroomgebieden moet nog bepaald worden of inzet vanuit WRL nodig is. Het kan ook zijn dat er maatregelen nodig zijn, maar dat deze passen binnen de taken van bijvoorbeeld het waterschap of een gemeente. In dat geval ligt er geen opgave voor WRL.
“Wat er bovenstrooms gebeurt, heeft gevolgen voor wat er verderop gebeurt”
- Leon Geilen, wethouder gemeente Sittard-Geleen en lid bestuurscommissie WRL
In de gebieden waar WRL aan de slag gaat, volgt een verdere verkenning. Voor zo’n verkenningsfase is ongeveer twee tot drie jaar nodig. Na de verkenning worden de gekozen maatregelen verder uitgewerkt en uitgevoerd.
"Het liefst zou iedereen morgen al resultaat zien", zegt Stefan Kupers. "Maar als je wilt dat maatregelen tientallen jaren goed blijven werken, moet je eerst zeker weten dat je voor het hele stroomgebied de juiste keuzes maakt. De kosten van de maatregelen en de impact op de omgeving worden daarbij ook afgewogen. Dat is een ingewikkelde puzzel, die tijd en onderzoek vraagt."
De verkenning werkt toe naar een samenhangend maatregelenpakket voor het hele stroomgebied. Dat noemen we een voorkeursvariant. Daarbij gaat het niet alleen om maatregelen om water op te vangen en af te voeren. Ook wordt gekeken hoe de omgeving zo kan worden ingericht dat water minder snel voor problemen zorgt en hoe inwoners en bedrijven zich beter kunnen voorbereiden op wateroverlast.
“Dat is een ingewikkelde puzzel, die tijd en onderzoek vraagt.”
- Stefan Kupers, deelprogrammamanager ruimtelijke inrichting WRL
Als duidelijk is waar maatregelen nodig zijn, ontstaat ook de vraag: wat kan er nog meer in een gebied? Maatregelen tegen wateroverlast kunnen namelijk worden gecombineerd met andere ontwikkelingen. Denk aan natuur, recreatie en het verbeteren van de leefomgeving. Zo kan een maatregel voor waterveiligheid tegelijk bijdragen aan een aantrekkelijker en toekomstbestendiger gebied.
De ontwikkeling van de Geleenbeek laat goed zien hoe dat in de praktijk werkt. In Parkstad en de Westelijke Mijnstreek wordt sinds 2009 gewerkt aan de gebiedsontwikkeling Corio Glana. Daarbij wordt de Geleenbeek op verschillende plekken opnieuw ingericht. De beek krijgt meer ruimte en wordt waar mogelijk weer in zijn natuurlijke vorm hersteld. Op andere plekken wordt ruimte gemaakt om water tijdelijk te bergen.
"We begonnen vanuit de aanpak van wateroverlast", vertelt Geilen. "Maar juist doordat we breder naar het gebied kijken, levert het project veel meer op. Er ontstaat nieuwe natuur, meer ruimte voor recreatie en een prettigere leefomgeving."
Diezelfde gedachte geldt ook op kleinere schaal. De herontwikkeling van het terrein van de voormalige Brand bierbrouwerij in Wijlre is daar een mooi voorbeeld van.
Het terrein wordt opnieuw ingericht, waarbij een deel van de brouwerij behouden blijft als craftbrouwerij. Daarbij wordt niet alleen naar de gebouwen gekeken, maar ook naar het landschap en de manier waarop water zich hier gedraagt. De ligging aan de Geul biedt kansen om water, natuur en de nieuwe inrichting van het terrein met elkaar te combineren. Het terrein, dat jarenlang grotendeels afgesloten was, wordt straks weer een open plek waar inwoners en bezoekers welkom zijn.
Voor Mark Proosten, ontwerpteamleider bij HeusschenCopier Landschapskracht, begint het ontwerp bij de plek zelf. "Hoe werkt het landschap? Hoe stroomt het water? Wat is hier in de loop van de tijd gebeurd? Pas als je dat begrijpt, kun je gaan ontwerpen."
Bij de herontwikkeling wordt nadrukkelijk rekening gehouden met de natuurlijke kenmerken van het terrein. Ook wordt gekeken hoe bestaande infrastructuur een nieuwe functie kan krijgen. Zo is het plan om de voormalige sprinklerkelder te gebruiken om regenwater van de aangrenzende straten op te vangen en vast te houden. Daarmee neemt de kans op wateroverlast in de omgeving af. Ook krijgt water een zichtbare plek in het park. Zo ontstaat een groene, open plek die ruimte biedt aan natuur, recreatie en water.
"We moeten het landschap en haar watersysteem weer als vertrekpunt nemen. Bij de herinrichting van het Brand-terrein in Wijlre laten we zien wat dat betekent: niet vechten tegen het water, maar kijken hoe water onderdeel kan zijn van de inrichting. Zo ontstaat ruimte voor water, natuur en andere functies op één plek."
In een serie verhalen nemen we je mee in de impact van de overstromingen in juli 2021, wat we daarvan leerden en hoe overheid, inwoners en bedrijven samen werken aan een waterweerbare toekomst.
De overheden werken samen om Limburg beter te beschermen tegen wateroverlast door extreme regen. Toch is wateroverlast niet altijd te voorkomen. We kunnen ons wel beter voorbereiden om schade en onveilige situaties zo veel mogelijk te voorkomen. Het is daarom nodig dat jij ook in actie komt. Zo worden we samen waterweerbaar.
