(naar homepage)Al 115 jaar is Hoeve Hemelrijk in Ransdaal in handen van dezelfde familie. Maar wie denkt dat de tijd er heeft stilgestaan, heeft het mis. Eigenaar Jos Soogelee kijkt liever vooruit dan achterom. Met een nuchtere blik werkt hij aan een landschap dat klaar is voor de extremen van nu en van de toekomst.
Toen Jos het bedrijf eind jaren tachtig overnam, koos hij al snel voor een eigen koers. Waar het bedrijf voorheen draaide om melkvee en intensieve akkerbouw, zag Jos dat het landschap om een andere aanpak vroeg. "Als we op dezelfde voet verder zouden gaan, liepen we vast," legt hij uit. Hij besloot stap voor stap te bouwen aan een systeem waarin bodemgezondheid en waterbeheer centraal staan. Zo maakte het melkvee plaats voor een kleinschalige vleesveetak en werd de teelt van kerstbomen een belangrijke pijler van het gemengde bedrijf.
In het heuvelachtige Zuid-Limburgse landschap heeft water vele gezichten. Jos heeft ze allemaal voorbij zien komen. "In 1989 en 1996 stond het water een meter hoog in de straat," herinnert hij zich. "Of het nu gaat om langdurige regen, een plotselinge wolkbreuk of smeltende sneeuw: als de bodem verzadigd is, zoekt het water de weg van de minste weerstand."
Dat die weg vaak dwars door het dorp en richting de Scheumerbeek loopt, is een uitdaging die hij serieus neemt. Jos stopte daarom met risicovolle teelten op de steile hellingen. "Bieten op een helling van 9%? Bij een hevige bui spoelt de kostbare grond weg. Dat risico wilde ik niet langer nemen."
“Bieten op een helling van 9%? Bij een hevige bui spoelt de kostbare grond weg.”
De filosofie op ‘t Hemelrijk is helder: opvang van regenwater waar het valt. Om te voorkomen dat regenwater verandert in een modderstroom, werkt Jos aan een systeem dat water vertraagt en de bodem laat werken als een spons. Dit bereikt hij door het land jaarrond begroeid te houden en te kiezen voor niet-kerende grondbewerking. Hierdoor blijft de natuurlijke structuur van de bodem intact en kan water sneller de diepte in trekken. Deze natuurlijke aanpak zie je ook terug tussen de kerstbomen; daar grazen nu schapen om de ondergroei kort te houden. Dit voorkomt dat de bodem dichtslaat door zware machines en maakt chemische bestrijdingsmiddelen overbodig. "Je kunt hevige regenval niet tegenhouden, maar je kunt wel zorgen dat je systeem robuust genoeg is om de klappen op te vangen," aldus Jos.
Een belangrijke volgende stap in het plan van Jos is de aanplant van 176 walnootbomen, hagen en struiken. Zeker hoogstambomen zoals de Walnoot zijn natuurlijke waterbeheerders. Voor het planten van deze bomen kreeg Jos een subsidie vanuit de Kansenregeling van het programma Waterveiligheid en Ruimte Limburg (WRL). Jorne Boss, adviseur bij het programma WRL licht toe: "Bomen vertragen afstromend water, hun wortels maken de grond luchtig en ze verhogen de opnamecapaciteit van de bodem. Het water gaat de grond in waar het valt, in plaats van direct naar beneden te stromen."
Hoewel de plannen er bij Jos al lagen, bracht de kansenregeling een stroomversnelling voor de uitvoering. Deze regeling staat open voor iedereen met een goed plan om op korte termijn wateroverlast te verminderen: van particulieren en verenigingen tot bedrijven en overheden. De belangrijkste voorwaarden zijn dat de maatregelen binnen twee jaar uitvoerbaar zijn en geen overlast veroorzaken op andere plekken. Jos: "De regeling hielp om onze ideeën ook echt te realiseren. Het is een mooie steun in de rug voor ondernemers en organisaties die verder willen kijken dan vandaag."
“Waterveiligheid begint bij een gezonde bodem die werkt als een spons."
Het effect van deze maatregelen reikt veel verder dan de grens van de boerderij. Wanneer de bodem op de hellingen van Ransdaal verzadigd raakt, stroomt het water normaal gesproken razendsnel naar de lagergelegen dorpskern en de Scheumerbeek. Door de sponswerking van het landschap op Hemelrijk te vergroten, wordt deze 'piekafvoer' afgezwakt. Dit betekent dat bij hevige regenval de riolering minder snel overbelast raakt en de beek minder extreem buiten zijn oevers treedt. Zo profiteert de hele buurt van de bomen en gezonde bodem op de hogere gronden.
"Ingrepen van individuele eigenaren maken samen een groot verschil voor de waterveiligheid van de hele omgeving," aldus Jorne. Voor Jos is het duidelijk: waterveiligheid begint bij jezelf. "Je kunt niet alles voorkomen, maar je kunt wel zorgen dat je landschap sterker wordt. Daar begint het."
Lees wat je zelf kunt doen om jouw woning en spullen te beschermen tegen wateroverlast en de schade verminderen.
Lees wat de overheid doet om wateroverlast te verminderen.
