(naar homepage)De overstromingen van 2021 maakten duidelijk hoe kwetsbaar Limburg is voor extreme regen. Om wateroverlast zoveel mogelijk te beperken, is meer nodig dan alleen maatregelen in het watersysteem. Ook de inrichting van onze omgeving en de voorbereiding van inwoners en bedrijven spelen een belangrijke rol. In dit verhaal lees je hoe WRL verschillende oplossingen combineert en samen met betrokkenen werkt aan een maatregelenpakket dat past bij het gebied.
De zomer van 2021 staat veel inwoners van Limburg nog scherp voor de geest. Na dagen van hevige regen traden rivieren en beken buiten hun oevers. Straten, woningen en bedrijven kwamen onder water te staan. De overstromingen richtten grote schade aan en lieten diepe sporen na bij inwoners en ondernemers.
René Paulssen uit Valkenburg weet uit ervaring wat zo'n gebeurtenis kan betekenen. Nadat het water in 2021 zijn tuin, kelder en woonkamer overstroomde, nam hij maatregelen om zijn spullen beter te beschermen. “Je gaat toch kijken wat je kunt doen om de schade te beperken. Zo kun je waardevolle spullen op een hogere verdieping bewaren en elektrische apparaten op een verhoging zetten.”
Tegelijkertijd werken de Limburgse overheden samen om de gevolgen van extreme regen te beperken. Dat gebeurt binnen het programma Waterveiligheid en Ruimte Limburg (WRL), dat na de overstromingen van 2021 is gestart.
WRL werkt aan een totaalpakket met maatregelen voor de kwetsbare gebieden in Limburg. Deze pakketten wordt samengesteld uit drie soorten oplossingen: fysieke maatregelen in het watersysteem, keuzes in de ruimtelijke inrichting en het versterken van de waterweerbaarheid van inwoners en bedrijven.
“Fysieke maatregelen in het watersysteem zijn belangrijk, maar er zijn grenzen aan wat mogelijk en wenselijk is. Je kunt bijvoorbeeld niet zomaar de Roer om Roermond heen verleggen. We moeten ook kijken naar hoe we onze omgeving inrichten en hoe we inwoners en organisaties kunnen helpen zich voor te bereiden op wateroverlast”, zegt Dirk Franssen, wethouder van Roermond en lid van de Bestuurscommissie van WRL.
“Je kun niet alles overal doen. Soms moet je dus keuzes maken.”
- Dirk Franssen, wethouder gemeente Roermond en lid bestuurscommissie WRL
Een onderdeel van zo’n totaalpakket zijn fysieke ingrepen in het watersysteem. Hiermee bedoelen we technische of natuurlijke maatregelen die helpen om water langer vast te houden op de plek waar de regen valt, tijdelijk te bergen of sneller af te voeren. Denk aan waterbuffers of vlaktes waarin veel water tijdelijk kan worden opgevangen. Of het verbreden van een doorgang onder een brug, zodat water beter kan doorstromen. Of een dijk of een kade om te voorkomen dat een beek overstroomt. Ook kunnen in landelijk gebied wadi’s, greppels en geulen worden aangelegd. Zo krijgt water daar meer tijd om in de grond te zakken en stroomt het minder snel naar de bebouwde kernen.
Ondanks deze fysieke ingrepen, wordt het steeds moeilijker om wateroverlast altijd te voorkomen. Veel dorps- en stadskernen liggen in dalen. Beken hebben in de bebouwde kom vaak weinig ruimte. Dat maakt Limburg kwetsbaar voor extreme regen. Het is daarom belangrijk om bij de inrichting van onze leefomgeving meer rekening te gaan houden met water. Bijvoorbeeld door gebieden vrij te houden die mogen overstromen. Dat betekent ook dat we niet overal meer kunnen bouwen. Vooral op risicovolle plekken is het verstandig om niet te bouwen of een gebouw zo te ontwerpen dat de bewoners minder risico lopen.
“Als je ruimte wilt maken voor water, heeft dat gevolgen voor de manier waarop die ruimte nu wordt gebruikt. In een gebied komen verschillende belangen en functies samen. Je kunt niet alles overal doen. Soms moet je dus keuzes maken. Dan moet je ook luisteren naar de mensen die daar wonen, werken en ondernemen. Zij weten als geen ander wat er speelt en wat maatregelen in de praktijk betekenen”, zegt Franssen.
Natuurlijk kunnen we Limburg niet helemaal opnieuw inrichten. Daarom moeten we voorbereid zijn op wateroverlast. Dit vraagt om actie van alle Limburgers. Het begint met weten welke risico’s er zijn in je eigen omgeving en welke voorbereidingen je kunt treffen. Zo kunnen we samen veel schade voorkomen.
“Uiteindelijk wil je geen losse maatregelen, maar een pakket dat als geheel werkt.”
- Maarten van der Sanden, gebiedsmanager Maastricht-Heuvelland
Met zoveel mogelijkheden ontstaat er een lastige vraag: hoe komen we tot een totaalpakket en hoe worden keuzes gemaakt? In het Geulgebied is de verkenning naar mogelijke maatregelen al een eind op gang. Allerlei mogelijke maatregelen zijn in kaart gebracht: welke maatregelen zijn geschikt? Hoeveel water kunnen ze opvangen? Zijn ze technisch uitvoerbaar?
"Je hebt heel veel verschillende maatregelen", zegt Maarten van der Sanden, gebiedsmanager voor Maastricht-Heuvelland. "De vraag is welke maatregel waar het beste past en hoe je verschillende maatregelen met elkaar kunt combineren. Uiteindelijk wil je geen losse maatregelen, maar een pakket dat als geheel werkt."
Ook wordt gekeken op welke plekken de maatregelen toegepast kunnen worden. Want niet iedere oplossing is overal haalbaar of gewenst.
“Je kunt niet alleen kijken naar welke maatregelen technisch mogelijk zijn. Je moet ook kijken hoe deze maatregelen in de omgeving passen. We willen in Zuid-Limburg graag het mooie landschap en de historische kernen behouden, dus niet alles is mogelijk. De uitdaging is om een gebied minder kwetsbaar te maken, zonder andere belangen uit het oog te verliezen.”
“Als inwoner weet je uit eigen ervaring wat er speelt en waar in de praktijk rekening mee moet worden gehouden.”
- René Paulssen - Stichting Samen Tegen Wateroverlast
Om de verschillende belangen in beeld te krijgen, zijn er gesprekken met inwoners en vertegenwoordigers vanuit verschillende sectoren zoals landbouw, recreatie, natuurorganisaties en bedrijfsleven. Zij kennen het gebied en weten waar wateroverlast voor problemen zorgt. En ze kunnen aangeven wat voor hun achterban belangrijk is om rekening mee te houden.
René Paulssen van de Stichting Samen Tegen Wateroverlast, is bij deze gesprekken betrokken. “Ik vind het belangrijk om mee te praten over de plannen en maatregelen voor het hele gebied. Als inwoner weet je uit eigen ervaring wat er speelt en waar in de praktijk rekening mee moet worden gehouden. Die kennis en ervaring moet je meenemen als je samen nadenkt over oplossingen.”
Ook Van der Sanden benadrukt het belang van de inbreng van inwoners bij het maken van de plannen voor het Geulgebied. “Door de gesprekken krijgen we een beter beeld van wat er in een gebied speelt en wat inwoners belangrijk vinden. Dit nemen we mee bij het samenstellen van het maatregelenpakket.”
Alle kennis, ervaringen en belangen samenbrengen, maakt het mogelijk om beter afgewogen keuzes te maken. De betrokken gemeenten, het waterschap en de provincie moeten daarom samen bepalen welke maatregelen het beste bijdragen aan het beperken van wateroverlast. Daarbij spelen ook de verwachte effecten, de impact op de leefomgeving, de haalbaarheid en de kosten een rol. Het doel is om tot een samenhangend pakket te komen dat past bij het gebied en dat op de lange termijn helpt om wateroverlast te beperken.
In een serie verhalen nemen we je mee in de impact van de overstromingen in juli 2021, wat we daarvan leerden en hoe overheid, inwoners en bedrijven samen werken aan een waterweerbare toekomst.
De overheden werken samen om Limburg beter te beschermen tegen wateroverlast door extreme regen. Toch is wateroverlast niet altijd te voorkomen. We kunnen ons wel beter voorbereiden om schade en onveilige situaties zo veel mogelijk te voorkomen. Het is daarom nodig dat jij ook in actie komt. Zo worden we samen waterweerbaar.
